Nội dung chính
Việc phát hiện những bộ hài cốt người tiền sử tại Ninh Bình trong động Người Xưa đã mở ra cái nhìn sâu sắc về đời sống và tín ngưỡng của cư dân cách đây 7.500 năm.
Nằm sâu trong vùng lõi của Vườn Quốc gia Cúc Phương, động Người Xưa không chỉ là một kỳ quan thiên nhiên mà còn là một “kho lưu trữ” khổng lồ về nhân chủng học. Tại đây, những phát hiện về xương hóa thạch và công cụ đá đã cung cấp những dữ liệu vô giá, giúp các nhà khoa học tái dựng lại bức tranh sinh hoạt của con người thời tiền sử tại khu vực Bắc Bộ.
Động Người Xưa – “Cuốn biên niên sử” bằng đá giữa rừng Cúc Phương
Động Người Xưa tọa lạc ở lưng chừng một ngọn núi đá vôi hùng vĩ, với cấu trúc địa chất đặc trưng của vùng núi Ninh Bình. Hang động này có quy mô ấn tượng với cửa rộng khoảng 10m và cao tới 20m, kéo dài khoảng 300m xuyên vào lòng núi.
Về mặt không gian, hang được chia thành 3 ngăn riêng biệt với những đặc điểm sinh thái khác nhau. Ngăn ngoài cùng, nơi đón nhiều ánh sáng và thoáng đãng, được xác định là khu vực cư trú chính của người tiền sử. Ngăn giữa tối và ẩm, hiện là nơi cư trú của loài dơi (khiến người Mường bản địa gọi là hang Đắng), trong khi ngăn trong cùng lại sở hữu hệ thống nhũ đá tuyệt đẹp, mang đậm dấu ấn thời gian.
Những phát hiện chấn động về hài cốt 7.500 năm tuổi
Năm 1966, một chiến dịch khai quật quy mô lớn do Viện Khảo cổ Việt Nam phối hợp cùng Vườn Quốc gia Cúc Phương và các chuyên gia từ Đức đã thực hiện. Kết quả là sự xuất hiện của 3 ngôi mộ cổ chứa 3 bộ xương người hóa thạch với độ nguyên vẹn đáng kinh ngạc.
Các bộ hài cốt này được tìm thấy ở độ sâu từ 40cm đến 140cm. Điểm đặc biệt nằm ở cấu trúc mai táng: xung quanh mộ được kè bằng đá hộc, đáy lót đá dăm và đặc biệt là có rắc thổ hoàng (một loại khoáng vật màu đỏ/vàng). Đây là những chi tiết kỹ thuật cho thấy việc chôn cất không hề ngẫu nhiên mà tuân theo một quy trình nghi lễ nghiêm ngặt.
Giải mã tín ngưỡng và tập tục mai táng của cư dân tiền sử
Dưới góc độ khảo cổ học, tư thế “nằm co” (fetal position) của các thi hài thường được lý giải là biểu tượng cho sự trở về với bào thai mẹ, hoặc đơn giản là để tiết kiệm diện tích chôn cất trong hang động. Tuy nhiên, điểm gây tranh cãi và thú vị nhất chính là dấu vết cho thấy thi thể bị trói trước khi chôn.
Theo phân tích của các chuyên gia, tục trói người chết xuất phát từ nỗi sợ hãi nguyên thủy về việc “con ma” hoặc linh hồn người quá cố sẽ quay về gây hại cho người sống. Đây là một minh chứng điển hình cho tư duy tâm linh sơ khai của con người thời kỳ này.
Những ngôi mộ này được đánh giá là cấu trúc mộ cổ lần đầu tiên được tìm thấy trong các di chỉ thuộc nền văn hóa Hòa Bình. Điều này không chỉ nâng cao giá trị của động Người Xưa mà còn giúp giới khoa học hiểu rõ hơn về sự chuyển dịch trong ý niệm tôn giáo và tín ngưỡng của con người thời tiền sử tại Việt Nam.
Những mảnh ghép về đời sống sinh hoạt thời tiền sử
Bên cạnh hài cốt, quá trình khai quật còn thu thập được một lượng lớn hiện vật sinh hoạt, bao gồm: rìu đá, dao đá, mũi nhọn làm từ xương, vỏ ốc và xương thú. Những công cụ này cho thấy một nền kinh tế săn bắn và hái lượm phát triển, nơi con người đã biết tận dụng tối đa nguồn tài nguyên từ rừng nguyên sinh Cúc Phương để sinh tồn.
Nơi lưu giữ giá trị di sản hôm nay
Hiện nay, để phục vụ công tác nghiên cứu và giáo dục, 3 bộ hài cốt được chia ra lưu giữ tại hai địa điểm: 2 bộ nằm tại Bảo tàng Khảo cổ học Việt Nam và 1 bộ được trưng bày tại Bảo tàng Cúc Phương. Tại đây, khách tham quan có thể quan sát trực tiếp phần hộp sọ, xương sườn, xương chi… của những cư dân đầu tiên từng ngự trị tại vùng đất này.
Nhìn lại những phát hiện tại động Người Xưa, chúng ta thấy được sự kết nối kỳ diệu giữa hiện tại và quá khứ. Việc bảo tồn những di chỉ này không chỉ là giữ gìn những mảnh xương khô, mà là bảo tồn ký ức về sự khởi đầu của loài người trên mảnh đất hình chữ S.
Bạn có tin rằng những tập tục mai táng kỳ lạ của người tiền sử là tiền đề cho các nghi lễ tâm linh hiện đại? Hãy chia sẻ góc nhìn của bạn ở phần bình luận bên dưới!
Câu hỏi thường gặp (FAQ)
Hài cốt người tiền sử ở Động Người Xưa có niên đại bao nhiêu?
Các bộ hài cốt được phát hiện tại động Người Xưa có niên đại cách ngày nay khoảng hơn 7.500 năm.
Tại sao thi hài người tiền sử lại được chôn trong tư thế nằm co và bị trói?
Tư thế nằm co là đặc trưng của nhiều nền văn hóa tiền sử. Việc trói thi thể được cho là một tập tục tâm linh nhằm ngăn chặn linh hồn người chết quay về làm hại người sống.
Có thể tham quan bộ hài cốt người tiền sử này ở đâu?
Hiện nay, 1 bộ hài cốt được bảo quản và trưng bày tại Bảo tàng Cúc Phương (Ninh Bình), 2 bộ còn lại được lưu giữ tại Bảo tàng Khảo cổ học Việt Nam.
