Nội dung chính
Trí tuệ nhân tạo đang thay đổi cách học và làm việc, buộc người trẻ phải nhanh chóng nâng cao năng lực và tái định vị giá trị cá nhân trong môi trường số.
Áp lực và cơ hội từ AI
Minh Anh – Nỗi lo và hướng tìm giá trị độc đáo
“Em không ngại học hành vất vả, mà chỉ băn khoăn làm thế nào để bản thân không bị đứng ngoài cuộc khi trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng phát triển”, Minh Anh, sinh viên năm hai ngành Truyền thông, Đại học Thăng Long (Hà Nội), chia sẻ. Cô chứng kiến AI có thể viết nội dung, thiết kế hình ảnh, phân tích dữ liệu trong vài phút, khiến cô cảm thấy áp lực phải xác định giá trị cá nhân mà máy móc không thể thay thế.
Tuấn Kiệt – Thay đổi tư duy học tập và làm nghề
Tuấn Kiệt, sinh viên cuối năm ngành Kế toán, Đại học Kinh tế (ĐHQG Hà Nội), cho biết: “Trước đây em nghĩ chỉ cần học chắc chuyên môn là đủ. Nhưng bây giờ, phần mềm và AI hỗ trợ rất nhiều khâu kỹ thuật. Nếu không chủ động học thêm kỹ năng mới và nâng cao tư duy, mình sẽ khó cạnh tranh”.
Dự báo thay đổi kỹ năng nghề nghiệp
Báo cáo 2025 của Diễn đàn Kinh tế Thế giới dự báo 44% kỹ năng nghề nghiệp hiện nay sẽ thay đổi trong vòng 5 năm tới, đồng nghĩa với việc nhiều ngành truyền thống thu hẹp, nhưng đồng thời mở ra các lĩnh vực mới yêu cầu nhân lực linh hoạt, sẵn sàng học hỏi.
Khảo sát của Trường Đại học Bình Dương với 300 học sinh lớp 12 cho thấy phần lớn các em cảm nhận áp lực cạnh tranh trong lựa chọn ngành nghề trước tốc độ thay đổi công nghệ. Tuy nhiên, họ cũng nhận thức rõ hơn về việc chuẩn bị kỹ năng, tìm hiểu xu hướng nghề nghiệp và xác định điểm mạnh cá nhân để tạo khác biệt.
Những năng lực con người vẫn giữ vai trò cốt lõi
Theo các chuyên gia, AI mạnh về tốc độ, khả năng xử lý và tổng hợp dữ liệu khổng lồ, nhưng còn hạn chế trong thấu cảm, trực giác nghề nghiệp, sáng tạo độc đáo và đạo đức. Thực tiễn tuyển dụng cho thấy doanh nghiệp thiếu nhân lực có tư duy độc lập, bản lĩnh nghề nghiệp và đạo đức, chứ không phải thiếu người biết dùng công cụ số.
Những năng lực phi công nghệ – giao tiếp, hợp tác, truyền cảm hứng, tư duy phản biện và đạo đức nghề nghiệp – ngày càng trở thành tiêu chí phân loại và quyết định chất lượng nhân sự.
Nguyễn Thị Mỹ Linh, Giám đốc Công ty TNHH Truyền thông Some, nhận định: “Doanh nghiệp không thiếu ứng viên biết dùng công cụ số, thậm chí sử dụng rất thành thạo AI. Điều chúng tôi cần là những người có chính kiến, chịu trách nhiệm với sản phẩm mình tạo ra và hiểu rõ ranh giới đạo đức khi ứng dụng công nghệ.”
Giáo dục đại học trong thời đại AI
Giáo dục đại học không thể chỉ tập trung vào kỹ năng kỹ thuật; nó phải bồi dưỡng các giá trị cốt lõi của con người – những gì AI không thể thay thế. Khi sinh viên dễ dàng tìm kiếm câu trả lời từ AI, vai trò của giảng viên chuyển từ truyền đạt tri thức sang dẫn dắt, định hướng tư duy và bảo tồn giá trị nhân văn.
Thông qua các dự án thực tế, tình huống nghề nghiệp và hợp tác với doanh nghiệp, sinh viên được đặt vào vị trí chủ động khám phá, từ đó hình thành năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo, thay vì chỉ tiếp nhận kiến thức một chiều.
Để thích ứng với thời đại số, giáo dục đại học cần thay đổi từ tư duy đào tạo đến phương pháp giảng dạy. AI là công cụ hỗ trợ học tập, không phải sự thay thế cho tư duy con người. Giảng viên cần hướng dẫn sinh viên sử dụng AI đúng mục đích, gắn với yêu cầu phân tích, phản biện và tư duy độc lập.
Phương Cúc
