Việc làm Mỹ 2025: Khi AI và “hiệu quả” làm mờ giá trị bằng cấp

Thị trường việc làm Mỹ đang trải qua một “cuộc đại san phẳng” chưa từng thấy, khi AI và cuộc đua “hiệu quả” làm giảm giá trị bằng cấp.

Số liệu mới nhất từ BLS

Dữ liệu của Cục Thống kê Lao động (BLS) cho thấy năm 2025 Mỹ chỉ tạo ra 584.000 việc làm mới – mức giảm hơn 75% so với hơn 2 triệu việc làm trung bình trong hai năm trước. Trung bình mỗi tháng, thị trường chỉ thêm khoảng 48.000 việc, trong khi các điều chỉnh lại làm giảm thêm 105.000 việc trong tháng 10 và 173.000 việc trong tháng 11.

“Hiệu quả” trở thành tôn giáo trong Silicon Valley

Theo Business Insider, “hiệu quả” đã biến thành một tôn giáo tại thung lũng Silicon, lan ra toàn bộ khu vực tư nhân năm 2025. Các CEO như Mark Zuckerberg (Meta), Sundar Pichai (Google) và Elon Musk (Tesla/SpaceX) đang thúc đẩy “cuộc đại san phẳng” – loại bỏ các tầng quản lý trung gian và đưa AI vào mọi quy trình, hy vọng nâng cao lợi nhuận cổ đông.

Tác động lan rộng: tư nhân và công

Trong các tập đoàn lớn như Dell, AT&T và Verizon, làn sóng sa thải đang diễn ra âm thầm nhưng mạnh mẽ, nhằm cân đối ngân sách trong bối cảnh lãi suất cao và lạm phát dai dẳng. Không chỉ khu vực tư nhân, chính phủ Mỹ cũng không tránh khỏi: Bộ Hiệu quả Chính phủ (DOGE) do Elon Musk lãnh đạo đã giảm khoảng 265.000 vị trí trong năm, theo NBC News. Nhân viên liên bang phải liệt kê nhiệm vụ để được “đánh giá năng suất”, nếu không sẽ bị xem như tự nguyện từ chức.

Những câu chuyện thực tế từ người lao động

Jaqueline Kline, sinh viên mới tốt nghiệp, đã nộp đơn vào hàng trăm vị trí mà không nhận được phản hồi. “Tấm bằng đại học từng là một đặc quyền, nhưng giờ nó chẳng còn ý nghĩa gì,” cô chia sẻ. Tương tự, Charley Kim, một nhân viên nhân sự trẻ trong ngành công nghệ, nói: “Được gọi đi phỏng vấn hiện nay còn khó hơn cả việc vượt qua vòng phỏng vấn.”

Điểm sáng và rủi ro lạm phát

Trong khi dịch vụ ăn uống, y tế và hỗ trợ xã hội ghi nhận tăng trưởng việc làm trong tháng 12, bán lẻ và sản xuất vẫn là gánh nặng kéo lùi chỉ số chung. Thu nhập bình quân theo giờ tăng 3,8% so với cùng kỳ năm trước, đạt 37,02 USD – một tín hiệu cho thấy áp lực lạm phát vẫn còn âm ỉ, khiến Fed phải cân nhắc mức lãi suất trong thời gian tới.

Theo báo cáo của McKinsey (tháng 6/2025), gần 80% doanh nghiệp đã triển khai AI tạo sinh, nhưng chỉ ít hơn 30% ghi nhận tăng lợi nhuận đáng kể. Elon Musk cũng thừa nhận dự án DOGE “thành công một chút”.

Kết luận và dự báo 2026

Đối với người lao động, “hiệu quả” và AI mang lại một trò chơi may rủi. Abbey Owens, một người tìm việc, cho biết: “Ban đầu tôi tìm kiếm một công việc cụ thể, nhưng rồi tiêu chuẩn hạ xuống mức tôi chấp nhận gần như bất cứ công việc nào.” Năm 2026 hứa hẹn nhiều bất định khi bóng ma “hiệu quả” vẫn tiếp tục ảnh hưởng đến quyết định nhân sự từ Washington D.C. tới Silicon Valley.