Thái Miếu nhà Hậu Lê Bố Vệ – Di sản văn hoá lịch sử của Thanh Hóa

Thái Miếu nhà Hậu Lê ở làng Bố Vệ, Thanh Hóa, không chỉ là một công trình tôn giáo mà còn là chứng nhân sống động của hơn 200 năm lịch sử triều Nguyễn bảo tồn truyền thống Lê.

1. Nguồn gốc và vị trí chiến lược

Nhà Hậu Lê là triều đại kéo dài nhất trong lịch sử phong kiến Việt Nam (1428‑1789), bắt đầu bởi vị anh hùng Thái tổ Lê Lợi. Để tôn vinh các vị vua Lê, triều Nguyễn đã quyết định dời một phần miếu thờ từ Thăng Long (Hà Nội) về Thanh Hóa – quê hương của Lê Lợi – tạo thành quần thể Di tích Lam Kinh – Thái Miếu Bố Vệ.

2. Dời dựng miếu từ Thăng Long về Thanh Hóa

Theo Đại Nam thực lục (quyển 23, mặt khắc 18), vào năm 1802‑1804, Vua Gia Long (Nguyễn Ánh) cho phép họ Lê tâu xin dời miếu về Bố Vệ, huyện Đông Sơn – “đất cũ trung hưng nhà Lê”. Vua kèm lệnh: “Giữ việc thờ cúng nhà Lê là trọng điển của Triều đình”.

Quá trình dời dựng bao gồm:

1. Thu thập các thánh vị của vua Lê Thái Tổ và các vua Lê khác ở Thái Miếu và Thế Miếu của Thăng Long.
2. Vận chuyển các tượng thánh vị về Bố Vệ và lắp đặt tại vị trí mới.
3. Thành lập ban quản lý miếu, với 100 người dân địa phương làm “miếu phu”.

3. Sự quan tâm và bảo trợ của triều Nguyễn

Triều Nguyễn đã duy trì và tài trợ cho miếu qua nhiều thời kỳ:

• Năm 1802: Gia Long đặc phong Lê Duy Hoán làm Diên Tự công, cấp 1.016 người dân, 10.000 mẫu ruộng, thu 2.600 quan tiền và 370 quan tiền kho cho lễ tế.
• Năm 1808: Gia Long bổ sung 48 miếu phu ở Bố Vệ, giảm bớt gánh nặng cho các làng khác.
• Năm 1835‑1839 (Minh Mệnh): Cấp 100 mẫu tự điền, 60 người phu, và điều chỉnh lễ Thanh minh cho miếu.
• Năm 1874 (Tự Đức): Định lại điển lễ, cấp 800 quan tiền và 30 người phu để bảo quản miếu.

Những quyết định này không chỉ bảo tồn kiến trúc mà còn thể hiện lòng kính trọng của nhà Nguyễn đối với triều đại Lê – một biểu tượng của độc lập và văn hoá.

4. Kiến trúc và nghi lễ truyền thống

Miếu được xây theo mẫu chữ “Công” – hình vuông với trụ cột mạnh mẽ, trung tâm thờ Lê Thái Tổ, hai bên thờ các vị vua Lê khác. Theo Phan Huy Thực (khi Tự Đức tới thăm), lễ hội chỉ diễn ra tại “án chính” (bàn thờ trung tâm), không rời khỏi khu vực miếu.

5. Giá trị hiện nay và tiềm năng du lịch

Hiện Thái Miếu Bố Vệ được bảo tồn trong quần thể Di tích Lam Kinh, thu hút du khách quan tâm tới lịch sử Lê-Triều Nguyễn. Các chuyên gia di sản quốc gia khuyến nghị:

• Triển khai chương trình “Ngày hội Di sản Lê” hàng năm, kết hợp lễ hội Thanh minh.
• Sử dụng công nghệ thực tế ảo (VR) để tái hiện quá trình dời miếu, nâng cao trải nghiệm cho khách tham quan.
• Tăng cường quảng bá qua các kênh truyền thông địa phương và mạng xã hội, nhắm tới khách du lịch trong nước và quốc tế.

Kết luận

Thái Miếu nhà Hậu Lê Bố Vệ không chỉ là biểu tượng tôn giáo mà còn là cầu nối lịch sử giữa hai triều đại – Lê và Nguyễn. Việc duy trì, bảo tồn và quảng bá miếu sẽ góp phần giữ gìn bản sắc văn hoá Thanh Hóa, đồng thời mở ra cơ hội phát triển du lịch bền vững.

Minh Châu – Nhật Phương