Nội dung chính
Từ câu chuyện tăng trưởng mẫu mực của ngành bán lẻ trang sức, PNJ giờ phải giải đáp những tồn tại về phòng chống rửa tiền, thuế và cấu trúc kiểm soát nội bộ của công ty con PNJP – “nhà máy in hàng”.
Thanh tra NHNN chỉ ra hai tồn tại chủ yếu của PNJP
Trong suốt hơn một thập kỷ, PNJ được xem là biểu tượng thành công của ngành trang sức Việt Nam nhờ mạng lưới cửa hàng rộng khắp, thương hiệu mạnh và chuỗi giá trị sản xuất‑phân phối khép kín. Tuy nhiên, báo cáo thanh tra Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đối với Công ty TNHH Một thành viên Chế tác và Kinh doanh Trang sức PNJ (PNJP) – công ty con 100% vốn của PNJ – đã phát hiện hàng loạt vi phạm về phòng, chống rửa tiền (AML) và quy trình thuế.
Ngày 31/12/2025, Chánh Thanh tra NHNN khu vực 2 ban hành Kết luận thanh tra số 01/KL‑TTRA, nêu rõ các vi phạm: không kịp thời phân công, đăng ký cán bộ phụ trách AML; sai sót trong lưu trữ hồ sơ khách hàng; báo cáo giao dịch lớn không đúng thời hạn. Bên cạnh đó, PNJP còn khai báo không đúng kỳ tính thuế cho một số nghiệp vụ, dù chưa gây thiếu thuế thực tế.
Thanh tra NHNN cũng nhắc lại rằng, mặc dù quy mô sản xuất của PNJP lớn, đầu tư máy móc hiện đại và tạo công ăn việc làm cho địa phương, công ty vẫn đáp ứng phần lớn các điều kiện hoạt động theo Nghị định 24/2012/NĐ‑CP. Tuy nhiên, các sai sót AML và thuế đã khiến cơ quan quản lý gửi văn bản tới Sở Thuế TP.HCM và các bộ, ngành liên quan để xem xét xử lý.
NHNN đã quyết định xử phạt hành chính số 196/QĐ‑XPHC ngày 10/12/2025 và đưa ra ba kiến nghị, hai khuyến nghị nhằm nâng cao tiêu chuẩn AML, cải thiện quy trình thuế và thiết lập cơ chế kiểm soát rủi ro trong hoạt động kinh doanh vàng.
PNJP – “nhà máy in hàng” vô hình nhưng chiếm phần lớn doanh thu PNJ
Theo báo cáo tài chính hợp nhất, PNJP gần như “vô hình” vì các giao dịch nội bộ được loại trừ khi hợp nhất. Tuy nhiên, thực tế vận hành cho thấy PNJP là trung tâm sản xuất vàng, bạc, đá quý – mảng doanh thu chính của tập đoàn. Trong quý III/2025, doanh thu thuần của mảng này đạt hơn 8.096 tỷ VNĐ, chiếm gần 100% tổng doanh thu hợp nhất của PNJ (8.135 tỷ VNĐ).
Điều này đồng nghĩa với việc nếu PNJ là mặt tiền bán lẻ, thì PNJP chính là “máy in tiền” phía sau. Mô hình này không phải mới; nhiều tập đoàn gia đình ở Việt Nam thường tạo ra “khoảng cách thể chế” giữa công ty mẹ và công ty con sản xuất để giảm rủi ro chuyển giá và xung đột lợi ích. Tuy nhiên, khi cấu trúc quản trị chồng chéo, bất kỳ sai sót nhỏ nào ở PNJP cũng có thể được thị trường diễn giải thành rủi ro hệ thống.
Những bài học cho nhà đầu tư và nhà quản trị
Trong bối cảnh ESG ngày càng trở thành tiêu chuẩn đánh giá, các “vết xước” về AML và thuế không chỉ là vấn đề pháp lý mà còn là chỉ báo về văn hoá kiểm soát rủi ro của toàn tập đoàn. Nhà đầu tư sẽ quan tâm hơn tới việc PNJ tái cấu trúc hệ thống kiểm soát nội bộ, tách bạch rõ ràng vai trò quản trị‑điều hành‑sở hữu và nâng chuẩn tuân thủ lên mức khu vực.
Thực tế, PNJ đã chứng minh khả năng mở rộng quy mô ấn tượng, nhưng hệ thống quản trị và tuân thủ vẫn còn kịp chưa với độ phức tạp ngày càng tăng. Khi doanh thu lên hàng chục nghìn tỷ, việc dựa vào “niềm tin” cá nhân không còn đủ; cần một khung kiểm soát chuyên nghiệp, minh bạch và đáp ứng yêu cầu quốc tế.
Những câu hỏi còn lại: PNJ sẽ thực hiện những cải cách nào để giảm “khoảng cách thể chế”? Các biện pháp AML và thuế sẽ được nâng cấp như thế nào? Đó là những yếu tố quyết định mức độ tin cậy của nhà đầu tư trong thời kỳ hội nhập tài chính toàn cầu.
