Nội dung chính
Vì sao kỷ vật thời bao cấp vẫn được trân trọng?
Kỷ vật thời bao cấp không chỉ là hiện vật hoài niệm, mà còn là minh chứng sống động cho tinh thần kiên cường và lòng biết ơn của một thế hệ.
Câu chuyện của ông Võ Văn Hiền – Người sưu tầm “bàn ủi con gà” và bình trà ông tiên
Ông Võ Văn Hiền, cư dân hẻm 230 Nguyễn Viết Xuân, phường Hội Phú, đã dành cả đời để cất giữ những vật dụng có tuổi đời lên tới nửa thế kỷ: cân đòn, máy đánh chữ, đèn hột vịt, máy khâu và đặc biệt là các bình trà ông tiên – một loại bình được các gia đình thời bao cấp ưa chuộng. Ông sắp xếp hàng chục chiếc bình trên kệ gỗ, tạo thành một “phòng triển lãm” nhỏ gọn nhưng đầy cảm xúc.
Hai chiếc bàn ủi con gà là món hiếm trong bộ sưu tập của ông. Được làm bằng gang, tay cầm bọc gỗ và lắp một lẫy hình chú gà trống để mở nắp đổ than, chúng từng “đi vòng quanh” khắp xóm, mỗi hộ gia đình thay phiên nhau mượn để ủi đồ. “Có một cái bàn ủi con gà mà cả xóm thay phiên nhau mượn,” ông Hiền chia sẻ với nụ cười, nhắc nhớ một thời thiếu khó nhưng đầy tình làng.
Không dừng lại ở đó, ông còn sở hữu hai chiếc xe bán cà rem với chuông “leng leng” huyền thoại. Trên thùng xốp đựng kem, ông treo bảng quảng cáo hài hước: “Cà rem chảy nước/Cái mặt chầm dầm”. Câu khẩu hiệu này không chỉ làm khách cười mà còn khắc sâu trong ký ức của bất kỳ đứa trẻ nào thời bao cấp.
Chiếc radio Philips của ông Phạm Hưng – “hạng sang” thời ấy
Ông Phạm Hưng, cư dân 14/2 Lê Lợi, phường Pleiku, giữ gìn một radio Philips năm 1977 – một trong số ít những hộ gia đình có thể mua được thiết bị giải trí vào thời kỳ vật chất khan hiếm. Dù dây cầm đã đứt và bao da bên ngoài đã mục, radio vẫn còn phát ra âm thanh rõ ràng khi ông nhẹ nhàng lau bụi.
Ông kể rằng, vào năm 1977, radio được mua với giá bằng nửa chỉ vàng – một số tiền không hề nhỏ trong bối cảnh kinh tế lạm phát. Khi còn thiếu thốn, việc sở hữu một chiếc radio không chỉ giúp cập nhật tin tức mà còn mang lại niềm vui qua các chương trình kể chuyện và bản tin thời sự.
Ký ức sinh viên thời bao cấp – Lời cảm ơn của TS Nguyễn Thị Kim Vân
Tiến sĩ Nguyễn Thị Kim Vân, hiện là Giám đốc Bảo tàng tỉnh Gia Lai (trước kia là Kon Tum), nhớ lại thời đại đại học trong bối cảnh bao cấp. Sinh viên phải tự may áo, nhận “phiếu vải” 4 m/người/năm và chỉ có 3,6 đồng mỗi tháng để trang trải sinh hoạt phí. Dù vậy, cô vẫn mô tả thời gian ấy bằng hai từ “biết ơn”.
“Có một thế hệ sinh viên trưởng thành nhờ chế độ bao cấp,” TS Kim Vân nói. “Nếu không, chúng tôi khó có thể tiếp tục học tập sau giải phóng. Thời kỳ đó, chúng tôi không ăn cơm độn, còn được giảm giá vé xe 50 % – một điều may mắn mà nhà nước đã tạo điều kiện.”
Hồ sơ duy nhất cô còn giữ là “Giấy thôi trả sinh hoạt phí + học bổng” cấp năm 1985, chứng minh mức hỗ trợ tối thiểu nhưng đủ để sinh viên tự lập.
Giá trị hiện đại của kỷ vật thời bao cấp
Theo thống kê của Tổng cục Thống kê, chỉ trong năm 1978 có khoảng 30 % hộ gia đình ở miền Bắc sở hữu radio, trong khi số này giảm xuống dưới 5 % vào cuối những năm 1990 khi thị trường mở rộng. Điều này cho thấy mỗi chiếc radio hay bàn ủi con gà không chỉ là vật dụng, mà còn là “vé vàng” của thời đại.
Những hiện vật này hiện đang được các bảo tàng, trường học và cá nhân sưu tầm, không chỉ để trưng bày mà còn để giáo dục thế hệ trẻ về sự kiên trì, sáng tạo và lòng biết ơn. Chúng là cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, giúp chúng ta hiểu rằng những khó khăn ngày hôm nay có thể trở thành nguồn cảm hứng cho tương lai.
Hãy dành một phút để nhìn lại, trân trọng và bảo tồn những kỷ vật thời bao cấp – vì chúng là câu chuyện của một thời không thể nào quên và là bài học quý giá cho thế hệ hiện đại.
PHƯƠNG DUYÊN
